Koghb Foundation

«Սահմանախախտ» #21

Ֆրենկ Մալինա (1912–1981)
Հրթիռային ինժեներ, գիտության կազմակերպիչ, կինետիկ նկարիչ, «Լեոնարդո»-ի հիմնադիր

1936 թվականին Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի երիտասարդ ինժեներ Ֆրենկ Մալինան համախոհների հետ սկսեց հրթիռային շարժիչների փորձարկումները։ Այս փորձերն էլ հիմք դրեցին Jet Propulsion Laboratory-ին (JPL), որի գլխավոր ինժեներն էր Մալինան, իսկ 1944–1946 թվականներին՝ գործող տնօրենը։

Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը փոխեց ամեն ինչ․ տիեզերքը հետազոտելու համար նախատեսված հրթիռները վերածվեցին կործանարար զենքի։ Մալինան գիտակցեց, որ տեխնոլոգիաների զարգացումը չպետք է փակվի ռազմական լաբորատորիաներում․ այն պահանջում է բաց, միջազգային գիտական համագործակցություն։

1946-ին Մալինան հեռացավ JPL-ից, իսկ հաջորդ տարի տեղափոխվեց Փարիզ ու միացավ UNESCO-ին։ Նա ուսումնասիրում էր, թե ինչպես կարելի է հեշտացնել մասնագետների ու գիտական սարքավորումների տեղաշարժը տարբեր երկրների միջև, աշխատում էր Arid Zone Research Programme-ում, իսկ հետագայում ղեկավարեց Գիտական հետազոտությունների բաժինը՝ կազմակերպելով երկրների միջև բաց գիտական համագործակցություն։

1953 թվականին նա հրաժարվեց պաշտոնից ու սկսեց զբացվել արվեստով։ Նրա ընտրած ուղղությունը կինետիկ արվեստն էր․ որտեղ ոչ միայն գույնն էր կարևոր, այլև շարժումը, լույսն ու ժամանակը։ Այն տեխնոլոգիաները, որոնց հետ Մալինան աշխատել էր ինժեներական կյանքում, դարձան նրա արվեստի գործիքները։ Նա ստեղծեց ավելի քան 250 աշխատանք։

Ի հայտ եկավ նոր խնդիր․ գիտնականների համար գոյություն ունեին բազմաթիվ մասնագիտական ամսագրեր, որտեղ նոր գաղափարները ներկայացվում և քննարկվում էին, մինչդեռ նոր տեխնոլոգիաներով աշխատող արվեստագետները զուրկ էին նման հարթակից։

1968 թ․-ին Փարիզում նա հիմնեց «Լեոնարդո» ամսագիրը։ Գաղափարը պարզ էր․ արվեստագետները պետք է կարողանան իրենց աշխատանքը ներկայացնել նույն լրջությամբ, փաստարկվածությամբ ու մասնագիտական քննարկման միջավայրում, ինչ գիտնականները։ Այդպես «Լեոնարդո»-ն դարձավ արվեստի, գիտության և տեխնոլոգիայի հատման կետում գործող միջազգային պարբերական, որը մինչ օրս հրատարակվում է MIT Press-ի կողմից։

#ԿոստանԶարյան141

Աշտարակի կենտրոնում գտնվող տուն-թանգարանին կից նորաբաց սրճարանն աշխատանքի է հրավիրում մատուցողի։

Մեր ակնկալիքները

• Պատասխանատվություն և
բարյացակամություն
• Հաղորդակցման հմտություններ
• Օտար լեզուների իմացությունը
կդիտվի որպես առավելություն

Աշխատանքային փորձը պարտադիր չէ։
📞 Մանրամասների համար․ 033 30 50 30

Նորայր Սիսակյանի դստեր՝ Լյուդմիլայի հուշերից

«Կյանքի իսկական տոն դարձավ ինձ համար հորս հետ ուղևորությունը Լենինգրադ՝ պատերազմից մի քանի տարի անց: Մեր տան նեղլիկ սենյակներից հետո հանկարծ հայտնվել էի «Եվրոպական» հյուրանոցի հսկայական, բարձր առաստաղներով սենյակում։ Հիշում եմ՝ ինչպես էի գիշերն արթնանում հիացմունքից, լսում քաղաքի խորհրավոր լռությունն ու նայում հսկայական պատուհանից այն կողմ թափվող փաթիլներին։

Հիշում եմ՝ ինչպես էր հայրս ռեստորանում ուսումնասիրում ճաշացանկը, ու թե ինչպես աչքերը փայլեցին, երբ տեսավ ինձ անծանոթ «չանախ» բառը։ Անմիջապես պատվիրեց այն, ու թե ինչպես էինք ուտում սոխով, կարտոֆիլով ու լոբով այդ տաք, բուրավետ ապուրը․ նա՝ թերևս առաջին անգամ Հայաստանից մեկնելուց ի վեր, իսկ ես՝ կյանքումս առաջին անգամ:

Կային նաև հոգևոր ուրախություններ՝ «Լակմեն» Փոքր օպերային թատրոնում, «Քնած գեղեցկուհին» Մարիինյանում, Ռուսական թանգարանը, Էրմիտաժը․․․

Բայց ամենակարևորը հորս ընկերակցությունն էր՝ խելացի, քնքուշ, շփման մեջ հավասարակշռված։ Նա չէր ձանձրացնում խրատներով, ամեն ինչում ընդառաջում էր ինձ: Ինչ-որ զարմանալիորեն հանգիստ, հոգու համար հարմարավետ մթնոլորտ էր տիրում մեր հարաբերություններում:

Երբ վերադարձա Մոսկվա, ամեն ինչ վիրավորում էր ինձ․ Լենինգրադի վեհաշուք, կիսադատարկ պողոտաներից հետո Մոսկվայի կայարանային աղմուկը, պարկերով մարդկանց իրարանցումը, մետրոյի հրմշտոցն ու մեր հինգերորդ հարկի փոքրիկ սենյակները։

Ես կարոտում էի Լենինգրադը, բայց ամենաշատը կարոտում էի հայրիկիս այնպիսին, ինչպիսին նա այնտեղ էր։ Մոսկվայում նա նորից սուզվեց իր մեծ գիտության, հոգսերի ու ինձ համար անհասանելի աշխարհի մեջ։ Ես հիմա էլ դեռ կարոտում եմ այն զարմանալի օրերը, երբ ինձ այդքան հեշտ ու լավ էր հայրիկիս հետ»։

Ինչո՞ւ ենք մեր ձայնը ձայնագրության մեջ համարում «օտար» կամ «տհաճ»

Առաջին հայացք
Հաստատ նկատած կլինես․ երբ խոսում ես, ձայնդ քեզ թվում է բավականին խորը ու հնչեղ։ Բայց բավական է լսես սեփական ձայնագրությունդ՝առաջանում է թեթև շոկ․ «Մի՞թե սա իմ ձայնն է»։�Այո՛, հենց այսպես են քեզ լսում շրջապատի մարդիկ։ Բայց ինքդ քեզ բոլորովին այլ կերպ ես լսում, և դրա համար կա կոնկրետ ֆիզիոլոգիական պատճառ։

Երկրորդ հայացք
�👂Երբ խոսում ես, ձայնդ ականջներիդ հասնում է երկու ճանապարհով։ Առաջինը օդային հաղորդումն է․ ձայնային ալիքները տարածվում են օդով և մտնում լսողական անցուղի։ Սա այն ճանապարհն է, որով մեզ հասնում են նաև ուրիշների ձայները և որը գրանցում է խոսափողը։
Բայց սեփական ձայնը լսելիս գործում է նաև ոսկրային հաղորդումը․ ձայնալարերի ստեղծած թրթռումները գանգի և պարանոցի հյուսվածքներով փոխանցվում են դեպի ներքին ականջ։

🔊Գանգի և գլխի հյուսվածքներով անցնելիս ձայնային ազդանշանը բնական ֆիլտրման է ենթարկվում․ ցածր հաճախականությունները համեմատաբար ավելի լավ են փոխանցվում, ինչի հետևանքով սեփական ձայնը մեզ ավելի ցածր ու թավ է թվում։ Իսկ ձայնագրության ժամանակ այս ուղին բացակայում է․ խոսափողը գրանցում է միայն օդով տարածվող ձայնը։
Դու երբեք չես կարող իրական ժամանակում (live) լսել քո ձայնն այնպես, ինչպես լսում է դիմացինը, որովհետև չես կարող անջատել ձայնի փոխանցման երկրորդ ուղին։

Սահմանախախտ # 20
Էդուարդ Բենեդիկտուս (1878–1930)
Քիմիկոս, նկարիչ, գյուտարար

🧪Մի օր ֆրանսիացի քիմիկոս և նկարիչ Էդուարդ Բենեդիկուսի ձեռքից լաբորատորիայում ապակյա կոլբա ընկավ։ Թվում էր՝ հիմա աղմուկով պիտի փշրվի ու բեկորները ցրվեն չորս կողմ, բայց ապակին ընդամենը ցանցաձև ճաքեց՝ մնալով ամբողջական։

Պատճառն այն էր, որ կոլբայում նախկինում պահվել էր նիտրոցելուլոզայի լուծույթ։ Հեղուկը գոլորշիացել էր՝ ապակու ներսի պատերին թողնելով անտեսանելի, բարակ և ամուր պլաստիկ շերտ։ Բենեդիկտուսը գրանցեց փաստն իր օրագրում, սակայն իսկական բացահայտումը տեղի ունեցավ ավելի ուշ։

Այդ տարիներին, ավտոմեքենաների մասսայականացմանը զուգընթաց, լուրջ խնդիր էր առաջացել․ նույնիսկ թեթև բախման դեպքում դիմապակիները կարող էին փշրվել՝ սուր բեկորներով ծանր վնասվածքներ հասցնելով վարորդներին։ Բենեդիկտուսը հասկացավ, որ ապակուն ամրություն տալու համար այն պետք չէր հաստացնել․ պետք էր միավորել պլաստիկի հետ։ Տարիների համառ փորձարկումներից հետո՝ 1909 թվականին, նա արտոնագրեց «Triplex»-ը՝ անվտանգ, չփշրվող ապակին, իսկ 1920-ականներից սկսած այն դարձավ ավտոմեքենաների դիմապակիներիպարտադիր համաշխարհային ստանդարտ։

🖌️Բայց Բենեդիկտուսը միայն գյուտարար չէր։ Նա նկարիչ ու դեկորատոր էր, զբաղվում էր տեքստիլի և ինտերիերի ձևավորմամբ․ նրա աշխատանքները ֆրանսիական Art déco-ի ճանաչելի օրինակներից էին։ Իսկ նրա տեքստիլ դիզայնի ալբոմները դարձան պաստառների, մետաքսե գործվածքների և գորգերի արտադրության ուղեցույց ողջ Եվրոպայում։

🎓 «Կոստան Զարեան» գրական մրցույթի պաշտոնական կայքն արդեն հասանելի է։

Ծանոթացեք մրցույթի գաղափարին ու նպատակներին, մասնակցության պայմաններին և կարևոր մանրամասներին։ Բացահայտեք Կոստան Զարեանի գրական աշխարհը և հետևեք մրցույթի ընթացքին։

📖 Իմացեք ավելին՝ www.zarian.org

1956 թ․-ի հունվարի 26-ին ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ Ալեքսանդր Նեսմեյանովն ու գլխավոր գիտական քարտուղարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Նորայր Սիսակյանը գաղտնի նամակով դիմում են ԽՄԿԿ Կենտկոմին։

📰 Անգլիական հայտնի «Pergamon Press» հրատարակչությունը դիմել էր աշխարհահռչակ ֆիզիկոս Լև Լանդաուին՝ առաջարկելով դառնալ պինդ մարմինների ֆիզիկայի և քիմիայի նոր միջազգային ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ։ Ամսագրի գլխավոր խմբագիրն էր լինելու Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր Հարվի Բրուքսը, իսկ նրա օգնականների թվում ընդգրկվելու էին ԱՄՆ-ի, Անգլիայի, Ֆրանսիայի խոշորագույն գիտնականները։ ԽՍՀՄ-ից այդ պատասխանատու տեղը նախատեսվում էր հատկացնել Լանդաուին։�Գիտությունների ակադեմիայի ղեկավարությունը, հաշվի առնելով, որ այս աշխատանքն արտասահմանյան գործուղումներ չէր ենթադրում, Կենտկոմից թույլտվություն է խնդրում ընդունելու առաջարկը։

Ընդամենը մի քանի օր անց՝ փետրվարի 6-ին, ԽՄԿԿ Կենտկոմի Գիտության բաժինը պատրաստում է հատուկ տեղեկանք, որտեղ Լև Լանդաուի թեկնածությունը համարվում է «աննպատակահարմար»՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ․
«Լ․Դ․ Լանդաուն ոչ օբյեկտիվ վերաբերմունք է ցուցաբերում շատ խորհրդային գիտնականների նկատմամբ և նիհիլիստորեն է վերաբերվում մեթոդաբանական հարցերի մշակմանը, ինչի հետևանքով չի կարող ներկայացնել խորհրդային գիտնականներին արտասահմանյան ամսագրում»։
Սա կուսակցական ապարատի բուն էությունն էր, որտեղ գաղափարական հպատակությունը վեր էր դասվում տաղանդից, իսկ սեփական կարծիք ունեցող ապագա նոբելյան մրցանակակիրը (1962 թ.) համակարգի աչքում ընդամենը անհարմար «նիհիլիստ» էր։

Ամէն արւեստի մէջ կան օրգանական եւ ճարտարապետական մասեր, հոգին եւ մարմինը, բովանդակութիւնը եւ ձեւը:
Էականը միութիւնն է:

#ԿոստանԶարյան141